Herb Tarnobrzega

Udostępnij

„Nie mam wątpliwości, że tak profesjonalny obiekt przyciągnie do miasta nowe firmy, a co za tym idzie powstaną nowe miejsca pracy. Wszystko to przełoży się na rozwój gospodarczy Tarnobrzega” – podkreśla prezydent miasta, Norbert Mastalerz.

Park powstanie na tarnobrzeskim osiedlu Zakrzów, na działce o powierzchni prawie 30 ha. Tworzyć go będą m.in.: nowoczesna hala produkcyjna o powierzchni ponad 3 tys. metrów kw. i Inkubator Przemysłowo – Technologiczny, który będzie świadczył usługi innowacyjne, związane z transferem technologii. W ramach inwestycji zostanie także przygotowany teren, na którym możliwe będą inwestycje typu „greenfield” (od podstaw). Budowa parku powinna zakończyć się w czerwcu 2013 roku.

Koszt budowy parku wyniesie 24,1 mln zł; 90 proc. z tej sumy władze miasta pozyskały z unijnego Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej.



Tekst pochodzi z serwisu PAP – Nauka w Polsce

Grób odkryty w czasie rewitalizacji części sanockiej starówki. Foto Piotr Kotowicz.

Udostępnij

Miasto Sanok od początku grudnia 2011 r. prowadzi dużą inwestycję – rewitalizację placu św. Michała z ulicami przyległymi, na realizację której pozyskało dofinansowanie unijne. Inwestycję rozpoczęto od ulicy Sobieskiego. Podczas prac przy sieci kanalizacyjnej na tej ulicy, ukazały się kości. Pracownicy firmy szybko zawiadomili o tym fakcie sanockich archeologów, którzy doglądają inwestycji pod kątem odkryć archeologicznych. Wykopano kilkadziesiąt ludzkich kości, pochodzących z nieistniejącego już cmentarza przycerkiewnego.
„Spodziewaliśmy się, że możemy tutaj odkryć coś ciekawego. Od XVI do połowy XIX w. w miejscu Zespołu Szkół nr 1 istniała bowiem cerkiew unicka pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, którą otaczał cmentarz grzebalny. Źródła podają, że w 1784 r. miał on ok. 30 metrów długości i 15 metrów szerokości” – objaśnia Piotr Kotowicz, archeolog z Muzeum Historycznego w Sanoku, który wraz z Marcinem Glinianowiczem (archeologiem z sanockiego Skansenu) i Anną Orłowską–Synus (archeologiem z Muzeum Historycznego), prowadzili badania nad znaleziskiem.
Jak informuje Piotr Kotowicz, udało się odsłonić dwa szkielety w pełnym układzie anatomicznym. Jeden z nich to pochówek żeński, z zachowanymi włosami, w których znaleziono miedziane cekiny, prawdopodobnie pochodzące z nakrycia głowy. Ta zmarła pochowana była w trumnie. Drugi zmarły pochowany był bezpośrednio w ziemi, ale bez badań antropologicznych nie da się ustalić jego płci. „To na pewno nie jedyne groby, gdyż oprócz tych szkieletów znaleźliśmy jeszcze kilkadziesiąt kości i czaszkę. Trudno określić dokładny wiek ich pochodzenia, ale uważamy, że zmarłych pochowano w XVIII, ewentualnie na początku XIX w., o czym mogą świadczyć fragmenty ceramiki, które dostały się do grobów przypadkiem, przy ich kopaniu” – dodaje Piotr Kotowicz.

Sanok. Drugi grób. Foto: Marcin Glinianowicz.

Artykuł został przedrukowany z czasopisma Skarby Podkarpackie 6(31)/2011. Autorem tekstu jest Agnieszka Frączak.

Udostępnij

Nieznana Natura
Wydawać by się mogło, że o tym europejskim programie ochrony przyrody słyszeli niemal wszyscy – w końcu jego korzenie sięgają roku 1978, a w Polsce wprowadzany jest już od 8 lat. Niestety wyniki badań⁽¹⁾ zleconych przez Dyrekcję Generalną ds. Środowiska Komisji Europejskiej na temat stosunku obywateli UE do zagadnienia różnorodności biologicznej, a w tym do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000, ukazały smutny i zaskakujący obraz. Większość badanych (80% mieszkańców Wspólnoty w wieku 15 lat i więcej) z niczym nie kojarzy hasła Natura 2000 – a ci, którym nazwa ta jest znana, niekoniecznie potrafią skojarzyć ją właściwie. Mimo, że europejska sieć obszarów chronionych wspomnianym programem obejmuje obecnie już 17% powierzchni UE, jedynie 8% respondentów przyznało, że słyszało o Naturze 2000 i wie, co ta nazwa oznacza. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy zapewne upatrywać w słabej, również w naszym kraju, kampanii informacyjnej podczas wprowadzania programu. Decydująca jednak wydaje się wciąż niska świadomość ekologiczna społeczeństw i zrozumienie dlaczego poszczególne elementy środowiska są tak bardzo zależne od siebie, a ich zachowanie warunkuje również byt człowieka. Na szczęście świadomość ta znalazła się w podwalinach istnienia Wspólnoty Europejskiej, bowiem jednym z najważniejszych celów jakie stawia sobie Unia Europejska jest ochrona różnorodności biologicznej.

Rosiczka okrągłolistna.

Czapla zrywająca się do lotu.

• Standardowego Formularza Danych (Standard Data Form – SDF), w którym zawarte są najważniejsze informacje o obszarze m.in. o położeniu i powierzchni obszaru, występujących typach siedlisk przyrodniczych i gatunkach, ich liczebności lub reprezentatywności w skali kraju, wartości przyrodniczej i zagrożeniach,
• mapy cyfrowej w postaci wektorowej.

Tatry - jeden z małopolskich obszarów objetych siecią Natura 2000.

Motyl z rodziny modraszkowatych.

Przypisy:
⁽¹⁾ Attitudes of Europeans towards the issue of biodiversity. Analytical report, Wave 2 http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_290_en.pdf
⁽²⁾ KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
⁽³⁾ Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa – wcześniej dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa
⁽⁴⁾ Dyrektywa Siedliskowa – Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory
⁽⁵⁾ Warianty wizji i celu UE w zakresie różnorodności biologicznej na okres po 2010 r. http://ec.europa.eu/environment/nature/biodiversity/policy/pdf/pl_act.pdf

Zdjęcia: Jarosław Sadowski

Jarosław Sadowski jest specjalistą od systemów zarządzania środowiskiem. Ukończył Ochronę Środowiska w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, aktualnie jest pracownikiem Departamentu Obszarów Natura 2000 Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.

Sikorka bogatka w karmniku ze słonecznikiem. Źródło: Wikipedia. Foto: Andrzej Jabłecki

Udostępnij

Kiedy karmić?
Dokarmianie ptaków można prowadzić zimą, gdy mróz i gruba okrywa śniegu albo marznący deszcz lub mżawka utrudniają ptakom samodzielne zdobywanie pokarmu. Dokarmianie w innych porach łagodniejszej dla ptaków aury powoduje ich uzależnienie od pomocy człowieka. Ptaki przyzwyczajają się do łatwiejszego sposobu zdobywania pokarmu. Decyzja o zimowym dokarmianiu musi być podjęta z całą świadomością tego, że musi być ono prowadzone regularnie przez cały okres pozostawania okrywy śnieżnej, mrozu, oblodzenia. Ptaki przyzwyczajone do tego, że w karmniku pojawiał się pokarm, mogą zamarznąć czekają na nową porcję.

Przykład łatwego do wykonania karmnika. Foto: Barbara Kudławiec

Czym karmić?
Bardzo ważna jest jakość podawanego pokarmu. Pamiętać trzeba, że ludzkie pokarmy z solą i przyprawami, a także nieświeże, spleśniałe szkodzą ptakom. Nie kupujcie ziarna zaprawionego, przeznaczone jest ono do siewów. Mniejsze ptaki można dokarmiać niełuskanym ziarnem słonecznika. Ptaki doskonale radzą sobie z rozłupaniem nasion i wydobyciem pożywnej zawartości. Tradycyjna słonina, oczywiście wyłącznie surowa, nie wędzona, zwabia sikory i inne gatunki. Poniższa lista pozwala dodatkowo zorientować się w innych jeszcze rodzajach pokarmu dla ptaków:
- duże nasiona – zięby, sikory, łuszczaki, drozdy
- drobne nasiona – łuszczaki, drozdy, pokrzewki, sierpówka
- tłuszcz – słonina, kulki pokarmowe i dzwonki ze smalcu – sikory, dzięcioły duże, kowaliki
- płatki owsiane – łuszczaki, sikory, drozdy
- suszone jagody – drozdy, jemiołuszka, sierpówka
- owoce np. jabłko – drozdy, sójka
- orzechy ziemne bez łupinek – sikory dzięcioły, orzechy włoskie – sójka
- pokrajany w drobną kostkę czerstwy chleb – kaczki, łabędzie

Z moich własnych doświadczeń dokarmiania ptaków w przydomowym ogrodzie wynika, że największym powodzeniem cieszy się niełuskany słonecznik. Przyfruwają do niego sikory bogatki i modre, mazurki, zięby jer, dzwońce, grubodzioby. Gdy grubodzioby zaczną odwiedzać nasze karmniki trzeba szczególnie uważać na uzupełnianie pokarmu, gdyż ptaki te mają spore apetyty adekwatne do ich większych rozmiarów, a pokarmu musi starczyć także dla mniejszych ptaków.

Przykład źle umieszczonego karmnika do którego kot ma zbyt łatwy dostęp. Źródło: Wikipedia. Foto: Ralf Roletschek.

Dokarmiając ptaki bierzemy za nie odpowiedzialność. Ważna jest nie tylko jakość i regularność podawanego pokarmu, ale także sposób w jaki je wspieramy. Nie możemy ich całkowicie uzależniać od naszej pomocy. Pamiętajmy, że są to dzikie stworzenia i takimi powinny pozostać.

Odporny na działanie ognia, posiadający dzięki zawsze chłodnemu ciału moc jego gaszenia. Ze względu na jad, który jakoby miał umożliwiać trans i halucynacje uważany za niemal magiczne stworzenie. W jednym ze średniowiecznych tekstów można znaleźć informację, że jest ptakiem „zimniejszym od innych ptaków”, który mieszka w wulkanie Etna, nie płonąc w ogniu. Kto? Jaszczur ognisty, czyli salamandra plamista, płaz który niezwykły wygląd łączy z nietypowym sposobem życia.

Udostępnij

Spotkanie salamandry nie jest łatwe. Nie lubi słońca, a w ciągu dnia kryje się w zacienionych miejscach. Ożywia się po zmroku, gdy poluje, ale nawet wtedy nie odchodzi od swej kryjówki dalej niż kilka metrów. Kto chce ją obserwować, musi poczekać na deszcz. Po obfitych ulewach salamandry masowo wylegają z ukrycia.

Salamandra jest największym, a jednocześnie najbardziej osobliwym polskim płazem ogoniastym. Chociaż lubi wilgoć i jak wszystkie płazy potrzebuje do swych życiowych czynności wody, to jednak nie potrafi pływać. Zdarza się że siedzi zanurzona w wodzie, wychylając z niej głowę, by nabrać powietrza. Ale wrzucona na głębię, natychmiast tonie. Co więcej salamandra pada często ofiarą swojego upodobania do deszczu, bo kiedy wychodzi z ukrycia po silnych ulewach, bywa porywana przez strugi wody i tonie. Dlatego też większość życia spędza na lądzie, choć nie porusza się tu zbyt sprawnie.

Salamandra plamista osiąga przeciętnie 25 cm długości ciała, ale zdarzają się osobniki osiągające nawet 30 cm.

Salamandryna – tajna broń salamandry
Niezgrabny, bardzo powolny sposób poruszania się salamandry, a także wrażliwość na promienie słoneczne mają ogromny wpływ na jej tryb życia. Salamandra nie jest jednak zupełnie bezbronna. Ochronę przed atakiem drapieżników zapewniają jej gruczoły jadowe, których ujścia rozmieszone są w dwóch rzędach po bokach kręgosłupa, oraz parotydy, czyli twarde zgrubienia skóry na tyle głowy, również zaopatrzone w silne gruczoły jadowe (zawierające salamandrynę – steroidowy alkaloid).

Ten ogoniasty płaz podlega w Polsce ścisłej ochronie, jako gatunek wymagający ochrony czynnej. Jego niezwykłe ubarwienie sprawia, że bywa wykorzystywany jako symbol różnego rodzaju organizacji, m.in. Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra” czy też w logo Gorczańskiego Parku Narodowego.

Zdjęcie: Wikipedia

Źródło: prof. Elżbieta Pamuła

Udostępnij

Prawie 90% opracowanego materiału stanowi powietrze, dlatego przypomina on nieco gąbkę, jakiej używamy do kąpieli. Brakującą część kości wypełnia się odpowiednio dopasowanym rusztowaniem, które następnie zostaje pokryte aktywnymi substancjami biologicznymi np. hydroksyapatytem czy kolagenem, czyli składnikami, które naturalnie występują w tkance kostnej. Dzięki temu komórki występujące w naszym organizmie mogą wniknąć do wnętrza materiału, namnożyć się i dobudować tkankę kostną. Co więcej materiał ten może być wykorzystany jako nośnik komórek kostnych. „To oznacza, że pobieramy od pacjenta komórki kostne lub komórki ze szpiku kostnego, a potem w warunkach sztucznych osadzamy je na materiale i namnażamy. Materiał będący nośnikiem komórek jest potem implantowany do ubytku kości” – tłumaczyła prof. Pamuła.

Materiał opracowany przez krakowskich uczonych jest wytwarzany z polimerów resorbowalnych, czyli takich, które po spełnieniu swojej funkcji i odbudowaniu się tkanki są wchłaniane przez organizm. Największą zaletą takich materiałów jest to, że nie jest konieczna powtórna operacja, by usunąć implant, co oszczędza pacjentowi dodatkowego stresu, bólu i znacznie obniża koszty procedur medycznych.

Źródło: Wikipedia

Prace nad materiałem trwały 10 lat. W zakresie syntezy polimerów resorbowalnych uczeni AGH od lat współpracują z naukowcami z Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych Polskiej Akademii Nauk w Zabrzu. Najnowsze badania z wykorzystaniem modeli zwierzęcych prowadzone we współpracy z naukowcami z Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie i Wydziału Farmaceutycznego Collegium Medicum w Krakowie wykazały, że materiały wyraźnie przyśpieszają procesy gojenia ubytków tkanki kostnej w obrębie stawu kolanowego królików. „Wyniki są bardzo obiecujące. Mogą stanowić podstawę do tego, by ubiegać o stosowanie tych materiałów w badaniach klinicznych” – zaznaczyła uczona. Jednak podkreśliła, że jest to daleka droga, bo o możliwość wykorzystania opracowanego biomateriału w badaniach klinicznych powinien wystąpić producent, który podejmie kroki o wpisanie go do rejestru wyrobów medycznych, a potem rozpocznie jego wytwarzanie. Uczelnia nie może w laboratoriach produkować wyrobów medycznych, może jedynie służyć wiedzą i doświadczeniem.

Jak wyjaśnia prof. Pamuła zagadnieniami regeneracji tkanki kostnej zajmuje się obecnie wiele ośrodków naukowo-badawczych na świecie, a opracowanie biomateriałów odpowiednich do tego celu, w znacznej mierze mogłoby pomóc coraz większym rzeszom osób, których problemy te dotyczą obecnie i będą dotyczyły w przyszłości. Prognozy demograficzne wskazują, że średnia oczekiwana długość życia nadal będzie ulegała wydłużeniu i coraz więcej ludzi będzie zapadało na choroby cywilizacyjne związane z pogorszenie jakości tkanki kostnej, takie jak np. osteoporoza czy zwyrodnienia stawów. „Jeśli uwzględni się jeszcze wzrost liczby urazów wynikający z postępu cywilizacyjnego, trybu życia i wypadków komunikacyjnych, to oczywiste jest, że będzie również wzrastało zapotrzebowanie na materiały i technologie wspomagające regenerację tkanki kostnej” – zauważyła uczona.

Na podstawie artykułu Eweliny Krajczyńskiej, serwis PAP – Nauka w Polsce.

Udostępnij

Fenomen „Skarbów Podkarpackich” podkreśla fakt, że czasopismo jest bezpłatne. Ma bogatą szatę graficzną, kolorowe fotografie i wysoki poziom edytorski dzięki środkom pochodzącym różnych programów unijnych. Od początku ukazywania się jego celem jest promowanie Podkarpacia, jego historii i zabytków. A jego kolejne numery docierają do blisko 200 prenumeratorów instytucjonalnych w kraju i zagranicą.

Lekturę 31., najnowszego numeru “Skarbów Podkarpackich” warto rozpocząć od historii kamiennego mostu w Sołonce z II poł. XIX w. Przypomniano również historię XVII-wiecznego, drewnianego kościółka św. Krzyża w Tyczynie, spalonego w 1930 r. W jego kryptach być może zalegają niezwykłe znaleziska. Czasem wystarczy tylko ruszyć szpadlem, aby wydobyć je na światło dzienne – tak podpowiada doświadczenie archeologów, którzy w Sanoku, na placu św. Michała, odkrywają przeszłość tego miasta.
„Skarby Podkarpackie” przywracają także pamięć o Kajetanie Wawrzyńcu Kielisińskim, który w latach 30-tych XIX w.(!!!), jako jeden z pierwszych rysował m.in. drewniane cerkwie i – sporadycznie – kościoły z obszaru Galicji. Po większości z tych budowli nie został już nawet ślad lub zostały gruntownie przebudowane w późniejszych czasach, a dzięki pracom Kielisińskiego możemy zobaczyć, jak wyglądały. Gdyby tak jeszcze były pieniądze na grafika komputerowego, który by te rysunki sprzed 180 lat przełożył na komputerową wizualizację 3D…Przeszłość można czasem ożywić, czego najlepszym przykładem jest historia ulicy Wola w Rymanowie – wystarczyło tylko pięć starych oraz jedno współczesne zdjęcie.

Czasopismo nie zapomina o zasobach podkarpackich muzeów, czego najlepszym dowodem jest tekst o kopii Madonny według Rafaela z Muzeum Okręgowego w Rzeszowie czy też opowieść o dziełach wybitnego malarza doby baroku – Franciszka Lekszyckiego. Jego dzieła przechowywane są w podkarpackich świątyniach: w Przeworsku, Leżajsku i Brzozowie. Warto się także wybrać do Rudy Różanieckiej, aby zobaczyć zupełnie zapomniany pałac von Wattmanów. Albo do Mrzygłodu, aby pochylić się ze smutkiem nad losem rozsypującej się kamiennej cerkwi. Lektura tych tekstów niewątpliwie nasunie pytanie: jak zachęcać do oglądania żydowskich kirkutów lub cmentarzy z czasów I wojny światowej? Są one w większości zniszczone, część jest zapuszczona, zalesiona czy też zakrzewiona. Przecież wpisały się one na stałe w krajobraz historyczny i są dowodem wielu, tragicznych nierzadko wydarzeń jakie rozegrały się na naszych ziemiach.

Na koniec polecamy ciekawy materiał o tym jak wydarzenia: wojny, pożary i najazdy niszczyły nasze miasta i miasteczka. W ostatnich 200 latach, blisko pięćdziesiąt z nich straciło prawa miejskie i tylko kilku z nich udało się je odzyskać.

„Skarby Podkarpackie” to czasopismo niezwykłe. Jego autorzy, szczególnie w działach „Historie zapomniane” i „Dobra utracone”, przypominają o tym co na Podkarpaciu najcenniejsze i warte zachowania. Dzięki uprzejmości redakcji „Skarbów”, na naszych stronach publikujemy wybrane artykuły przedrukowywane z tego czasopisma. Teksty te mogą Państwo znaleźć w profilu czasopisma. Serdecznie zapraszamy do lektury.

„Skarby Podkarpackie” dostępne są w redakcji w siedzibie Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia „Pro Carpathia” przy ul. Gałęzowskiego 6/317 w Rzeszowie.
Ukazują się dzięki projektowi „Produkty tradycyjne szansą na rozwój” współfinansowanemu przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz budżetu państwa za pośrednictwem Euroregionu Karpackiego w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska – Republika Słowacka 2007 – 2013.
Numery archiwalne dostępne są również na stronie internetowej czasopisma.

Kaskady w Rzykach.

130 milionów lat temu na terenach, gdzie dzisiaj leży m.in. Beskid Mały były głębokie akweny wodne oddzielone od siebie płytkim strefami – kordylierami. W tych głębokich zbiornikach przez prawie 110 milionów lat powstawały osady, na przemian twarde piaskowce i kruche łupki (rzadko zlepieńce), warstwa po warstwie tworzył się flisz. 20 milionów lat temu, potężne ruchy pofałdowały i przemieściły te warstwy w pionie i poziomie. Tak powstawały masywy górskie.

Udostępnij

Dziś warstwy piaskowców i łupków możemy najczęściej oglądać w korytach rzek i potoków górskich. Czasem z niedowierzaniem patrzymy na skręcone, zwinięte w rurę, czasem obrócone pionowo warstwy piaskowca. Ten twardy materiał nawet teraz trudno poddaje się siłom natury. Trzeba było dziesiątek tysięcy lat, a może i więcej, aby Beskid Mały przybrał obecną postać, w której jest tyle miejsc dostarczających nam przeżyć estetycznych i duchowych. Jednym z nich są kaskady na Rzyczance (Wieprzówce) w Rzykach koło Andrychowa. Tworzą się one m. in. na krótkim odcinku pomiędzy mostami w Rzykach, u podnóża terasy wysokiej na 20 -25 m. Jej zbocza ilustruje przekrój warstw skalnych ułożonych prawie równolegle, o różnej grubości i twardości. Latem ściana terasy, porośnięta dostojnymi bukami, grabami z girlandami bluszczu pospolitego, stwarza niepowtarzalną atmosferę niczym z lasów tropikalnych. Zimą, spadająca z kaskad woda, delikatna mgiełka i ośnieżone gałązki drzew podświetlone porannymi promieniami słońca, przyciągają wzrok jadących na narty turystów. Warto w tym miejscu zwolnić, a nawet zatrzymać się, by nacieszyć się ich pięknem.

Łabędź niemy

Udostępnij

„W tym roku w Myczkowcach zimuje znacznie więcej ptaków niż w poprzednich latach. Prawdopodobnie jest to wynikiem śnieżnej i bardzo mroźnej zimy. Gruba pokrywa śniegu i niskie temperatury utrudniają im zdobywanie pokarmu” – powiedziała w środę Iwona Hawliczek z PGE Energia Odnawialna SA oddział w Solinie, która zarządza zespołem zbiorników wodnych Solina-Myczkowce.
Hawliczek dodała, że „od kilku tygodni ptaki są regularnie dokarmiane przez soliński oddział PGE Energia Odnawialna”„.

Zimę w Myczkowcach spędzają głównie tracze, łabędzie nieme i gągoły. W Bieszczady przyleciały pod koniec listopada. Do miejsc gniazdowania wrócą wczesną wiosną.

Sztuczny zbiornik w Myczkowcach jest jedynym miejscem w Bieszczadach, gdzie zimują ptaki z północnej Europy. „Spływająca do jeziora woda z elektrowni w Solinie podnosi nieco temperaturę w tym zbiorniku, dzięki czemu – w przeciwieństwie do Jeziora Solińskiego czy Sanu – bardzo rzadko zamarza” – przypomniała Hawliczek.
Zbiornik w Myczkowcach wybudowano w 1960 roku. Jego powierzchnia wynosi 200 hektarów, a głębokość dochodzi do 20 metrów.

Tekst pochodzi z serwisu PAP – Nauka w Polsce. Wszystkie zdjęcia pochodzą z Wikipedii.

Udostępnij

„Wzór przypominający złodziejską maskę na oczy pojawia się u zwierząt dość często i mógł ewoluować całkiem niezależnie u gatunków tak różnych, jak np. rzekotka krzyżowa, niektóre gryzonie – np. żołędnice, szop pracz, tchórz czarnonogi czy orka” – zauważają autorzy publikacji prof. Reuven Yosef z Ben Gurion University w Izraelu, dr Piotr Zduniak z Zakładu Biologii i Ekologii Ptaków Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i prof. Piotr Tryjanowski z Instytutu Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.
Biegnąca wzdłuż linii oczu i dzioba ciemna pręga pojawia się też u dzierzb białoczelnych (Lanius nubicus) – niewielkich ptaków występujących m.in. w południowo wschodniej części Europy, Izraelu i Syrii. Dzierzby polują na owady i drobne kręgowce – najpierw przyczajone obserwują, potem znienacka atakują.

Jasną głowę dzierzb przecina wyraźny, ciemny pasek. Już wcześniej pojawiały się sugestie odwołujące się nawet do starych legend, że ciemne okolice oczu zapobiegają odbijaniu ostrego światła i sprawiają, że mniej razi ono ptaki w oczy podczas polowania w ostrym słońcu.

Aby potwierdzić, że ciemny pasek faktycznie pomaga widzieć, prof. Yosef eksperymentował na dwudziestu dzierzbach. Dane zebrane w Izraelu analizowali dr Zduniak i prof. Tryjanowski. Badali dorosłe samce o jednakowo ubarwionych głowach. U kilku ptaków paski zamalowano nietoksyczną białą farbą, u części czarne pręgi zostały. W czasie obserwacji okazało się, że dzierzby w „maskach Zorro” podczas polowania z reguły ustawiały się pod słońce. Te, którym maski zamalowano, nierzadko odwracały się do niego ogonem.

Ta pozornie błaha różnica przekładała się na sukces myśliwego – zwracają uwagę autorzy badania. „Osobniki z maskami czarnymi polowały skuteczniej – sukcesem kończyło się około 85 proc. ich ataków. Dzierzby, które miały maski białe, częściej ustawiały się do słońca tyłem i były znacznie mniej skuteczne jako myśliwi” – opowiada dr Zduniak.

Autorzy publikacji zauważają, że polowanie pod słońce, pozornie sprzeczne z logiką, ma jednak sens. „Maska pomaga radzić sobie z oślepieniem przez słońce. Jednocześnie myśliwy ustawiony dziobem do słońca nie rzuca na potencjalną ofiarę cienia, który mógłby go przedwcześnie zdradzić. Co więcej, polujący pod słońce ptak łatwiej też dostrzeże ofiarę, która sama rzuca cień w jego stronę” – tłumaczy dr Zduniak.

Ekolog dodaje, że po pewnym czasie biała farba z głów pomalowanych dzierzb zeszła, odsłaniając ich naturalny rysunek. „Wracając do naturalnego koloru ptaki stopniowo odzyskiwały zdolność skuteczniejszego polowania. Widzieliśmy, że polując, coraz bardziej ustawiały się dziobem do słońca” – opowiada.

Zdaniem dr. Zduniaka wnioski z badań nad dzierzbami białoczelnymi polującymi na pustyni nie muszą być jednak aktualne dla ich kuzynek, które szukają jedzenia wśród bujniejszej roślinności, gdzie więcej jest cienia. Ale też nie można wykluczyć, że „maska Zorro” pomaga polować innym gatunkom ptaków, np. żyjącym w Polsce gąsiorkom i srokoszom (bliskim krewniakom dzierzb białoczelnych), które polują głównie na łąkach.

Wiedząc, że ptasia maska pełni rolę podobną, co ciemne okulary, autorzy publikacji w nowy sposób przyglądają się indiańskim wojownikom i komandosom, którzy szykując się do akcji, rysują na policzkach ciemne pręgi. „Może nie chodzi im tylko o to, żeby zamaskować twarz i zlać się z otoczeniem. Może taki zabieg poprawia komfort widzenia pod słońce” – sugeruje dr Zduniak.

Tekst pochodzi z serwisu: Nauka w Polsce. Zdjęcia: Wikipedia.